మహిళా రిజర్వేషన్లు: సబ్-కోటా లేని ప్రాతినిధ్యం సామాజిక న్యాయం కాగలదా?

హైద‌రాబాద్‌: ప్రస్తుత మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు చారిత్రాత్మకమైనదిగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, సామాజిక కోణంలో లోతుగా పరిశీలిస్తే అందులో అనేక లోపాలు స్పష్టమవుతున్నాయి. 33 శాతం రిజర్వేషన్లు అనేవి కేవలం అంకెలకు పరిమితమైతే, అవి సమాజంలోని అన్ని వర్గాల మహిళలకు సమాన అవకాశాలు కల్పించలేవు. ముఖ్యంగా బీసీ, ఎస్సీ, ఎస్టీ వర్గాలకు ఉప-కోటాలు (Sub-Quotas) లేకపోతే, ఈ రిజర్వేషన్ల ఫలాలు కేవలం సమాజంలో ఇప్పటికే ఆర్థికంగా, విద్యాపరంగా ముందంజలో ఉన్న ఉన్నత వర్గాల మహిళలకే దక్కే అవకాశం ఉంది.

అధికారంలో అసమానతలు - ఎలైట్ ఆధిపత్యం

మహిళా రిజర్వేషన్లను జనరల్ కేటగిరీగా పరిగణించడం వల్ల రాజకీయాల్లో ఇప్పటికే పట్టున్న కుటుంబాల నుంచి లేదా ఉన్నత సామాజిక వర్గాల నుంచి వచ్చే మహిళలే చట్టసభలకు ఎన్నికయ్యే అవకాశం ఉంటుంది. దీనివల్ల గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని కూలీలు, చేతివృత్తుల వారు, వెనుకబడిన తరగతులకు చెందిన మహిళల గొంతు పార్లమెంటులో వినిపించదు. జనాభాలో సగానికి పైగా ఉన్న బీసీ వర్గాల మహిళలకు ప్రత్యేక కోటా లేకపోవడం అంటే, వారిని నిర్ణయాత్మక శక్తులుగా ఎదగకుండా అడ్డుకోవడమే. సామాజిక నేపథ్యం లేని రిజర్వేషన్లు కేవలం 'అందమైన అంకెలు'గా మిగిలిపోతాయే తప్ప, నిజమైన సమ్మిళిత అభివృద్ధిని సాధించలేవు.

కుల గణన - నియోజకవర్గాల పునర్విభజన లింకు

బీసీ నేతలు డిమాండ్ చేస్తున్నట్లుగా, కుల గణన జరగకుండా రిజర్వేషన్ల అమలు అనేది అంధకారంలో బాణం వేయడమే అవుతుంది. ఏ వర్గం జనాభా ఎంత ఉందో తెలియనప్పుడు, వారికి దక్కాల్సిన వాటాపై స్పష్టత ఉండదు. 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా లేదా సరైన గణాంకాలు లేకుండా డీలిమిటేషన్ జ‌రిగితే, అది వెనుకబడిన వర్గాల రాజకీయ ఉనికిని దెబ్బతీస్తుంది. కేవలం మహిళా కోటా పేరుతో అగ్రవర్ణాల ప్రాబల్యాన్ని పెంచడం వల్ల సామాజిక ప్రజాస్వామ్యం బలహీనపడుతుంది. బీసీ మహిళలకు సబ్-కోటా ఇవ్వడం అనేది కేవలం ఒక వర్గం డిమాండ్ కాదు, అది రాజ్యాంగం ఆశించిన సమానత్వ సూత్రం.

క్లాస్ వర్సెస్ మాస్: రాజకీయ చైతన్యంలో అంతరం

ప్ర‌స్తుత భార‌త నాగ‌రిక‌ ప‌రిస్థితుల్లో రాజకీయాల్లోకి రావడం అనేది ఆర్థిక స్తోమతతో ముడిపడి ఉన్న అంశం. బీసీ, ఎస్సీ, ఎస్టీ మహిళల్లో అత్యధికులు ఆర్థికంగా వెనుకబడి ఉన్నారు. మహిళా బిల్లులో అంతర్గత రిజర్వేషన్లు లేకపోతే, ఎన్నికల బరిలో ధనిక వర్గాల మహిళలతో వీరు పోటీ పడలేరు. ఫలితంగా, చట్టసభలు కేవలం ఉన్న‌త వ‌ర్గాల మహిళల వేదికలుగా మారి, సామాన్య వర్గాల మహిళల సమస్యలు పక్కన పడే ప్రమాదం ఉంది. విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి వంటి అంశాల్లో వివిధ సామాజిక వర్గాల మహిళల సమస్యలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఈ వైవిధ్యాన్ని గుర్తించకుండా ఏకరీతి రిజర్వేషన్లు అమలు చేయడం వల్ల ఆయా వర్గాల సాధికారత సాధ్యం కాదు.

అప్పుడే ఆ మాట‌ల‌కు అర్థం!

మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు నిజమైన అర్థంలో 'విప్లవాత్మకం' కావాలంటే, అది అట్టడుగు వర్గాల మహిళల గడప దాటాలి. బీసీల‌కు, మైనారిటీల‌కు, ఇత‌ర వెనుక‌బ‌డిన వ‌ర్గాల‌కు సబ్-కోటా అనేది రాజకీయ అవసరం మాత్రమే కాదు, అది ఒక సామాజిక అనివార్యత. కేంద్ర ప్రభుత్వం కేవలం మహిళా సాధికారత అనే నినాదంతో సరిపెట్టకుండా, కుల గణన చేపట్టి, జనాభా ప్రాతిపదికన ఉప-కోటాలను కేటాయించినప్పుడే 'సబ్ కా సాత్ - సబ్ కా వికాస్' అనే మాటలకు అర్థం లభిస్తుంది. లేనిపక్షంలో, ఈ చట్టం కొన్ని వర్గాల ఆధిపత్యానికి మరో చట్టబద్ధమైన మార్గంగా మిగిలిపోయే ప్రమాదం ఉంది.